- 21 januari t/m 28 januari 2012 -
Concert Nederlands Kamerorkest – Lezing SPUI25 – Inleidingen – Concerten Koninklijk Concertgebouworkest – Confrontaties – Entrée Late Night Café – IJ Salon – Muziekgebouw aan ‘t IJ – Concertgebouw

In 1909 schreef Arnold Schönberg zijn monodrama Erwartung. Het is een extreem en aangrijpend stuk, een intens volgehouden confrontatie met het onderbewuste. De 27-jarige medische studente en dichteres Marie Pappenheim schreef het libretto: een niet nader genoemde vrouw dwaalt door een nachtelijk maanbeschenen bos op zoek naar haar geliefde. Als in slow motion wisselen haar extreme gevoelens van blijde verwachting en doodsangsten elkaar af. De gevoelens krijgen het karakter van een koortsdroom en zuigen de luisteraar in de emotioneel onbehaaglijke toestand van uiterst gespannen verwachting. Uiteindelijk vindt ze haar geliefde: een levenloos lichaam. Schönbergs muzikale taal brengt het drama zo dicht op de huid dat de luisteraar de gevoelens bijna zelf ondergaat.

Het was het idee van dirigent David Robertson dit angstvisioen naadloos te koppelen aan Wagners voorspel voor Tristan und Isolde. Hun liefdesverwachting wordt pas vervuld als beiden de dood hebben gevonden. Als er één muzikale geste staat voor de uitdrukking van verwachting en verlangen is het wel het beroemde Tristan-akkoord: een opeenvolging van klanken die blijft hangen in een toestand van onopgelostheid.

Twee Nederlandse componisten schrijven op dit moment nieuwe werken aansluitend bij dit thema. Klaas de Vries liet zich inspireren door de film Providence van Resnais. Boudewijn Tarenskeen nam Schönbergs Erwartung als uitgangspunt voor een werk voor Wende Snijders en het Nederlands Kamerorkest. Zijn partituur volgt de contouren van Schönbergs werk maar verandert naar het eind toe in het geluid van een moderne stad. Op dat moment verlaat Wende haar rol van vertelster, identificeert zich meer en meer met de dolende vrouw en slaat genadeloos toe.

Verwachtingen spelen een grote rol in ieders leven, ze kleuren waarnemingen en oordeelsvermogen en zijn uiteindelijk misschien wel bepalender voor ons gevoel van welbevinden dan we denken.  ‘Ik verwachtte het goede, maar het kwade kwam’, aldus de oudtestamentische Job, en een heel Bijbelboek lang worstelt hij met de vraag waarom. De volgende  op een weblog aangetroffen tegeltjeswijsheid is misschien een dooddoener, maar zou wel eens heel nuttig kunnen zijn:  ‘I’ve decided that the key to happiness is low expectations’.

“Het leven is grotendeels een kwestie van verwachting”
Horatius

Meer informatie over het programma van AAA-serie Verwachting…