- 13 t/m 17 december 2011 -
Lezing SPUI25 – Inleidingen – Concerten Koninklijk Concertgebouworkest – Confrontaties - Entrée Late Night Café – IJ Salon – Muziekgebouw aan ‘t IJ

‘Ik houd meer van de droom dan van de illusie: in de droom weet men dat men zijn ogen heeft gesloten, in de illusie meent men dat men ze open houdt.’
Comtesse Diane de Beausacq (Franse schrijfster)

In deze AAAserie met het thema illusies omspoelen zowel dromen als illusies het programma.

De Duitse componist Detlev Glanert, met wie het KCO een vaste band onderhoudt, schrijft momenteel een opera over de roman Solaris van de Stanislav Lem. Hij is geïnspireerd door het sciencefictionverhaal over de planeet die met zijn straling ingrijpt in het bewustzijn van de mens en onverwerkte emoties en herinneringen weer realiteit laat worden. Wanneer de grens tussen werkelijkheid en illusie vervaagd, leidt dat tot een angstaanjagende onzekerheid. Het intrigerende gegeven werd al twee keer verfilmd.

De droom speelt ook een rol in Henzes Achtste symfonie, maar dan van een lichte speelsheid. Henze keerde zich al in de jaren vijftig af van de streng modernistische school van Boulez en Stockhausen en vertrok naar een eiland in de baai van Napels: ‘Mich interessiert Musik, um Stimmungen, Atmosphäre, Zustände wiederzugeben.‘ Hij had de moed zijn eigen verbeelding te volgen. De Achtste symfonie is gebaseerd op Shakespeares A Midsummer Night’s Dream waarin Puck op zoek gaat naar de magische bloem. Wie het sap ervan drinkt wordt verliefd op het eerste levende wezen dat men ziet wanneer men wakker wordt. Met alle gevolgen van dien.

Is kunst een illusie of geeft het juist een scherper beeld van waarheid en werkelijkheid? Leven we bij de gratie van illusies en houden we onszelf moedwillig voor de gek of is het juist de illusie die ons als verbeelding verder brengt? Het zijn vragen die sinds Plato‘s ‘allegorie van de grot’ niet meer zijn weg te denken uit het filosofische debat.

De mens ‘ervaart zichzelf, zijn gedachten en gevoelens als iets wat losstaat van de rest – een soort optisch bedrog van zijn bewustzijn. Dit bedrog is een soort gevangenis voor ons, die ons tot onze persoonlijke verlangens beperkt.’ Aldus Albert Einstein, die ons vervolgens oproept ons daaruit te bevrijden. Wellicht dat de verbeelding van de kunst daar een rol in kan spelen.

‘De moderne mens leeft met de illusie dat hij weet wat hij wil, terwijl hij eigenlijk wil wat hij wordt verondersteld te willen.’
Erich Fromm